اگر تازه وارد بازار سرمایه شدهاید یا قصد سرمایهگذاری دارید، احتمالاً با واژههایی مثل «فرابورس» و «سهام فرابورس» برخورد کردهاید. در این مقاله به زبان ساده میگوییم فرابورس چیست، چه تفاوتی با بورس دارد، چه نمادهایی در آن معامله میشوند و چگونه میتوانید در این بازار سرمایهگذاری کنید.
فرابورس چیست و چه تفاوتی با بورس دارد؟
فرابورس مخفف «بازار خارج از بورس» است و به بازاری گفته میشود که معاملات اوراق بهادار در آن خارج از بورس رسمی و بدون نظارت مستقیم یک بورس متمرکز انجام میشود. به عبارت دیگر، در بورس سازمانیافته، تمام معاملات زیر نظر یک نهاد مرکزی انجام میشود، اما در فرابورس، معاملات بهصورت دوجانبه و مستقیم میان خریدار و فروشنده شکل میگیرد.
در ایران، فرابورس به عنوان یک بازار رسمی و سازمانیافته از مهرماه ۱۳۸۸ فعالیت خود را آغاز کرده است. شرکت فرابورس ایران از نوع سهامی عام بوده و سهام خود آن نیز در این بازار معامله میشود. نماد این شرکت در بازار سرمایه ایران «فرابورس» است.
اما مهمترین تفاوت بورس و فرابورس در شرایط پذیرش شرکتهاست. شرکتهایی که توانایی پذیرش در بورس تهران را ندارند (به دلیل حداقل سرمایه ثبتشده، درصد سهام شناور و سایر شاخصها)، میتوانند با شرایط سادهتر در بازار فرابورس حضور پیدا کنند. به همین دلیل، بسیاری از شرکتهای نوپا، متوسط و کوچک در فرابورس حضور دارند.
بازارهای مختلف فرابورس ایران
فرابورس ایران از چندین بازار و تابلوی معاملاتی تشکیل شده است که هر کدام ویژگیها و قوانین خاص خود را دارند:
- بازارهای اول و دوم فرابورس
- بازار پایه (شامل تابلوی زرد، نارنجی و قرمز)
- بازار ابزارهای نوین مالی
- بازار SME (شرکتهای کوچک و متوسط)
- بازار توافقی
بازار پایه فرابورس به سه تابلوی زرد، نارنجی و قرمز تقسیم میشود. هر چه از تابلو زرد به سمت تابلو قرمز حرکت کنیم، میزان شفافیت اطلاعات شرکتها کمتر و ریسک سرمایهگذاری بیشتر میشود. در تابلوی پایه قرمز، برخی شرکتها با عناوینی مثل «انحلال»، «ورشکستگی» یا «عدم اظهارنظر» مواجه هستند که سرمایهگذاری در این نمادها نیاز به احتیاط بسیار بالایی دارد.
شرکتهایی که موفق به پذیرش در بورس یا بازارهای اول و دوم فرابورس نمیشوند، با شرایط سادهتر میتوانند در بازار پایه حضور پیدا کنند. البته خرید سهام موجود در بازار پایه به دلیل مشکلاتی که در افشای اطلاعات دارند، معمولاً از ریسک بالاتری برخوردار است.
سهام فرابورس شامل چه نمادهایی میشود؟
طبق آخرین آمار، بیش از ۶۹۰ نماد در تابلوهای مختلف بازار فرابورس وجود دارد که ۳۱۳ مورد از آنها مربوط به ابزارهای نوین مالی است.
نمادهای فرابورسی به طیف گستردهای از شرکتها در صنایع مختلف تعلق دارد. از بزرگترین نمادهای فرابورس میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سرمایهگذاری مس سرچشمه (نماد: سرچشمه)
- سرمایهگذاری نیروگاهی ایران (نماد: وسنا)
- مدیریت سرمایهگذاری کوثر بهمن (نماد: وکبهمن)
- شرکت فرابورس ایران (نماد: فرابورس)
علاوه بر سهام شرکتها، در فرابورس ابزارهای مالی متنوع دیگری نیز معامله میشود. اوراق مشارکت، گواهی سرمایهگذاری، گواهی سپرده سرمایهگذاری و انواع صکوک از جمله مواردی هستند که در صورت داشتن شرایط خاص، در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس درج میشوند.
چگونه میتوان سهام فرابورس را خریداری کرد؟
فرآیند خرید و فروش در بازار فرابورس مشابه با بازار بورس است. برای شروع سرمایهگذاری در سهام فرابورس باید گامهای زیر را طی کنید:
۱. دریافت کد بورسی: برای خرید هرگونه سهم در بورس یا فرابورس، ابتدا باید کد معاملاتی (کد بورسی) دریافت کنید.
۲. انتخاب کارگزاری: ثبتنام در یک کارگزاری معتبر و فعال کردن سامانه معاملاتی آنلاین.
۳. ورود به سامانه معاملاتی: پس از فعالسازی، میتوانید نمادهای فرابورسی را جستجو کرده و اقدام به خرید و فروش کنید.
۴. تحلیل و انتخاب سهم: پیش از خرید، حتماً وضعیت مالی شرکت، تابلو معاملاتی آن (زرد، نارنجی یا قرمز) و میزان شفافیت اطلاعات را بررسی کنید.
نکته مهم: با دریافت کد بورسی و ثبتنام در یک کارگزاری، امکان معامله همزمان نمادهای بورسی و فرابورسی فراهم است.
مزایای سرمایهگذاری در فرابورس
شرکتهای حاضر در فرابورس از مزایای متعددی بهرهمند میشوند که به طور غیرمستقیم به نفع سرمایهگذاران نیز تمام میشود:
- تأمین مالی سریع: شرکتهای حاضر در فرابورس میتوانند سریعتر از بازارهای سنتی تأمین مالی کنند.
- معافیتهای مالی: بهرهمندی از مشوقها و معافیتهای مالی در نظر گرفته شده.
- شفافیت بیشتر اطلاعاتی: عضویت در فرابورس باعث شفافیت وضعیت مالی شرکتها میشود.
- نقدشوندگی بالاتر سهام: امکان خرید و فروش آسانتر سهام شرکت.
ریسکهای سرمایهگذاری در سهام فرابورس
همانطور که اشاره شد، ریسک سرمایهگذاری در فرابورس (بهویژه در تابلوی پایه) از بورس بیشتر است. مهمترین ریسکهای این بازار عبارتند از:
- عدم شفافیت کامل اطلاعات برخی شرکتها (به ویژه در تابلوهای نارنجی و قرمز)
- نقدشوندگی پایین برخی نمادها
- احتمال حذف نماد معاملاتی شرکت در صورت عدم رعایت الزامات
- نوسانات شدید قیمتی در برخی سهام
اگر قصد سرمایهگذاری در سهام فرابورس را دارید، حتماً از نمادهای بازار اول و دوم فرابورس (که شرایط پذیرش سختگیرانهتری دارند) شروع کنید و پس از کسب تجربه، به سراغ تابلوهای پایه بروید.
دیدگاهتان را بنویسید