ایران به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان، شبکه گستردهای از پالایشگاههای نفتی را در اختیار دارد که نقش حیاتی در تأمین سوخت داخلی، خودکفایی بنزین و صادرات فرآوردههای نفتی ایفا میکنند. بسیاری از کاربران هنگام جستجوی عبارت «ایران چند پالایشگاه نفتی دارد؟» به دنبال عدد دقیق، نام پالایشگاهها و ظرفیت هر کدام هستند. پاسخ کوتاه این است که کشور در حال حاضر ۹ پالایشگاه نفت خام و یک پالایشگاه بزرگ میعانات گازی فعال دارد که مجموع ظرفیت پالایشی آنها به حدود ۲٫۳ تا ۲٫۴ میلیون بشکه در روز میرسد.
تعداد دقیق پالایشگاههای نفتی ایران چقدر است؟
بر اساس آخرین دادههای شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران، ۹ پالایشگاه نفت خام اصلی در شهرهای آبادان، اصفهان، بندرعباس، شازند (اراک)، تهران، تبریز، شیراز، کرمانشاه و لاوان فعالیت میکنند. علاوه بر این، پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس بهعنوان بزرگترین واحد از نوع خود در جهان، به این مجموعه اضافه شده و عملاً تعداد واحدهای اصلی پالایشی کشور را به ۱۰ میرساند.
این پالایشگاهها پس از خصوصیسازی سال ۱۳۹۰ عمدتاً تحت مدیریت بخش خصوصی قرار گرفتهاند، اما سیاستگذاری و نظارت کلان همچنان بر عهده شرکت ملی پالایش و پخش است. ظرفیت اسمی کل این واحدها در سالهای اخیر با اجرای طرحهای توسعه به بیش از ۲٫۳ میلیون بشکه در روز افزایش یافته و در برخی گزارشهای جدید به حدود ۲٫۴ میلیون بشکه نیز رسیده است.
لیست کامل پالایشگاههای نفتی فعال ایران
در ادامه مهمترین پالایشگاههای نفتی کشور به همراه موقعیت و ظرفیت تقریبی آنها معرفی میشوند:
- پالایشگاه نفت آبادان: قدیمیترین و بزرگترین پالایشگاه ایران (تأسیس ۱۲۹۱) با ظرفیت حدود ۴۰۰ تا ۴۳۰ هزار بشکه در روز. این واحد همچنان بیشترین سهم را در تولید فرآوردههای نفتی دارد.
- پالایشگاه نفت اصفهان: ظرفیت حدود ۳۷۵ هزار بشکه در روز. یکی از مهمترین تأمینکنندگان بنزین و گازوئیل مرکز کشور.
- پالایشگاه نفت بندرعباس: ظرفیت حدود ۳۵۰ هزار بشکه در روز. موقعیت استراتژیک در جنوب کشور برای صادرات و تأمین سوخت مناطق جنوبی.
- پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس: ظرفیت حدود ۳۶۰ تا ۴۰۰ هزار بشکه در روز. بزرگترین تولیدکننده بنزین در جهان و عامل اصلی خودکفایی بنزین ایران.
- پالایشگاه نفت شازند (امام خمینی اراک): ظرفیت حدود ۲۵۰ هزار بشکه در روز. بالاترین ضریب پیچیدگی نلسون را در میان پالایشگاههای ایران دارد و اقتصادیترین واحد محسوب میشود.
- پالایشگاه نفت تهران (شهید تندگویان): ظرفیت حدود ۲۳۵ تا ۲۵۰ هزار بشکه در روز. نقش کلیدی در تأمین سوخت پایتخت و مناطق اطراف.
- پالایشگاه نفت تبریز: ظرفیت حدود ۱۱۰ هزار بشکه در روز. تأمینکننده اصلی فرآوردههای شمالغرب کشور.
- پالایشگاه نفت شیراز: ظرفیت حدود ۶۰ هزار بشکه در روز.
- پالایشگاه نفت لاوان: ظرفیت حدود ۵۰ تا ۵۵ هزار بشکه در روز. واقع در جزیره لاوان.
- پالایشگاه نفت کرمانشاه: کوچکترین واحد با ظرفیت حدود ۳۰ هزار بشکه در روز.
اهمیت پالایشگاههای نفتی برای اقتصاد و امنیت انرژی ایران
پالایشگاههای نفتی ایران نهتنها سوخت مورد نیاز بیش از ۲۲ میلیون وسیله نقلیه را تأمین میکنند، بلکه خوراک صنایع پتروشیمی، نیروگاهها و بخش خانگی را نیز فراهم میآورند. با بهرهبرداری از ستاره خلیج فارس، ایران از واردات بنزین بینیاز شده و حتی بخشی از تولیدات خود را صادر میکند. روزانه بیش از ۲۷۰ میلیون لیتر انواع فرآورده نفتی در کشور تولید و توزیع میشود.
با این حال، میانگین سنی پالایشگاههای ایران حدود ۴۷ تا ۵۳ سال است که بیش از دو برابر استاندارد جهانی محسوب میشود. ضریب پیچیدگی نلسون این واحدها بهطور متوسط حدود ۵٫۴ است، در حالی که میانگین جهانی نزدیک به ۱۰ میباشد. همین موضوع باعث شده بسیاری از پالایشگاهها در حال اجرای طرحهای نوسازی و افزایش کیفیت محصولات (مانند بنزین و گازوئیل یورو ۵) باشند.
طرحهای توسعه و آینده صنعت پالایش نفت ایران
در سالهای اخیر مجوز احداث دهها پالایشگاه و پتروپالایشگاه جدید صادر شده است. از جمله پروژههای مهم میتوان به پالایشگاههای هرمز، خوزستان، آناهیتا، شهریار، کاسپین و فازهای توسعه ستاره خلیج فارس اشاره کرد. هدف وزارت نفت افزایش ظرفیت پالایشی به سطوح بالاتر و حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر است.
این توسعهها نهتنها وابستگی به صادرات نفت خام را کاهش میدهند، بلکه اشتغالزایی و رشد صنایع پاییندستی را نیز به دنبال دارند. سرمایهگذاری در فناوریهای نوین و افزایش پیچیدگی پالایشگاهها میتواند جایگاه ایران را در بازار جهانی فرآوردههای نفتی تقویت کند.
جمعبندی
اگر بخواهیم دقیق پاسخ دهیم، ایران دارای ۹ پالایشگاه نفت خام فعال و یک پالایشگاه بزرگ میعانات گازی (ستاره خلیج فارس) است. مجموع ظرفیت این واحدها حدود ۲٫۳ تا ۲٫۴ میلیون بشکه در روز برآورد میشود و آبادان همچنان بزرگترین پالایشگاه کشور محسوب میگردد. شناخت این شبکه پالایشی برای سرمایهگذاران، دانشجویان رشتههای انرژی و علاقهمندان به اقتصاد نفت ایران اهمیت ویژهای دارد.
با ادامه طرحهای توسعه، انتظار میرود در سالهای آینده هم تعداد و هم کیفیت پالایشگاههای ایران افزایش یابد و نقش این صنعت در اقتصاد ملی پررنگتر شود.
دیدگاهتان را بنویسید