نظام مالی غربی با ابزارهایی مانند شبکه سوئیفت و سلطه دلار آمریکا، سالهاست کشورهای مستقل را در تنگنا قرار داده است. گروه بریکس اما با تمرکز بر ارز دیجیتال و سیستمهای پرداخت نوین، راه تازهای برای کاهش این وابستگی پیش روی خود گذاشته است. نشست وزرای دارایی و رؤسای بانکهای مرکزی کشورهای عضو بریکس که اخیراً در شهر جیپور هند آغاز شد، نشانهای روشن از این تغییر مسیر است.
نشست جیپور؛ نقطه عطف همکاریهای مالی بریکس
این نشست دو روزه با حضور مقامات ارشد مالی هند و نمایندگان کشورهای عضو از جمله رئیس کل بانک مرکزی ایران برگزار شد. محور اصلی گفتوگوها بررسی راهکارهای کاهش وابستگی به دلار و تسهیل مبادلات مالی میان اعضا بود. رؤسای بانکهای مرکزی بریکس درباره امکان اتصال سیستمهای پرداخت سریع ملی و ارزهای دیجیتال صادرشده توسط بانکهای مرکزی (CBDC) به بحث و تبادل نظر پرداختند.
سانجای مالهوترا، رئیس کل بانک مرکزی هند، در نشستی جداگانه در بمبئی تأکید کرد که پرداختهای فرامرزی یکی از حوزههای کلیدی مورد توجه بریکس است. به گفته وی، گزینههایی مانند اتصال ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی و سیستمهای پرداخت سریع ملی در دست بررسی قرار دارند، هرچند این مباحث هنوز در مراحل اولیه خود به سر میبرند.
چرا ارز دیجیتال بریکس اهمیت دارد؟
کاهش هزینههای تبدیل ارز و تسویه حساب، استقلال بیشتر در مبادلات اقتصادی و دور زدن محدودیتهای شبکه سوئیفت از مهمترین مزایای این رویکرد هستند. بسیاری از کشورهای عضو بریکس همزمان تلاش میکنند استفاده از ارزهای محلی را در معاملات تجاری فرامرزی گسترش دهند. این کار هزینههای ناشی از واسطهگری دلار را پایین میآورد و به کشورها امکان میدهد کنترل بیشتری بر تجارت خود داشته باشند.
بانک مرکزی هند پیشتر پیشنهاد کرده بود اتصال ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی در دستور کار اجلاس سران بریکس قرار گیرد. این پیشنهاد با هدف ایجاد زیرساختی مشترک برای تسویه حسابهای بینالمللی بدون نیاز به دلار مطرح شده است. چنین سیستمی میتواند تراکنشها را سریعتر، ارزانتر و امنتر کند.
نقش ایران در این تحول مالی
عضویت رسمی ایران در گروه بریکس این نشست را برای اقتصاد کشورمان بسیار مهم کرده است. طرحهایی مانند اتصال سیستمهای پرداخت و توسعه ارزهای دیجیتال میتوانند به عنوان مسیرهای جایگزین شبکه سوئیفت عمل کنند و وابستگی به نظام مالی غرب را کاهش دهند. همچنین گسترش استفاده از ارزهای محلی در مبادلات تجاری میان اعضای بریکس، تجارت ایران با شرکای خود در این گروه را تسهیل خواهد کرد.
آمارها نشان میدهد در پنجماهه نخست سال جاری نزدیک به ۳۷ میلیون تن کالا به ارزش ۲۵ میلیارد دلار بین ایران و اعضای فعلی و جدید بریکس مبادله شده است. این رقم سهم قابلتوجهی از کل تجارت خارجی ایران را تشکیل میدهد و اهمیت ظرفیتهای بریکس برای توسعه همکاریهای اقتصادی را برجسته میکند.
چالشها و فرصتهای پیش رو
هرچند بحثها هنوز در مراحل اولیه است، اما پیشرفتهایی در زمینه سیستمهای پرداخت جایگزین مانند پروژههای مبتنی بر بلاکچین و اتصال سیستمهای ملی مشاهده میشود. برخی کشورها نیز در حال آزمایش مدلهایی هستند که بخشی از آنها با پشتوانه طلا و بخشی با سبد ارزهای ملی پشتیبانی میشود. این رویکرد میتواند ثبات بیشتری به مبادلات بدهد.
با این حال، موفقیت کامل این طرحها نیازمند هماهنگی فنی، اعتماد متقابل و توسعه زیرساختهای مشترک است. نوآوری در کنار ایمنی مالی دو رکن اساسی برای ایجاد نظام مالی پایدار به شمار میروند. رئیس کل بانک مرکزی هند نیز بر استفاده مسئولانه از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی در بانکداری تأکید کرده و آن را ظرفیتی ارزشمند برای تقویت نظام مالی دانسته است.
چشمانداز آینده و اجلاس سران
نشست جیپور کمتر از یک ماه مانده به اجلاس سران بریکس در دهلینو برگزار شد. تصمیمات اتخاذشده در این نشست میتواند مسیر همکاریهای اقتصادی کشورهای عضو را در ماههای آینده مشخص کند. تمرکز بر ارز دیجیتال بریکس و سیستمهای پرداخت جایگزین، نه تنها وابستگی به دلار را کاهش میدهد، بلکه فرصتهای تازهای برای رشد تجارت درونگروهی و تقویت استقلال اقتصادی فراهم میآورد.
در نهایت، حرکت بریکس به سمت ارزهای دیجیتال و پرداختهای محلی نشاندهنده تغییر تدریجی در نظم مالی جهانی است. این تحول برای کشورهایی مانند ایران که با محدودیتهای خارجی روبهرو هستند، میتواند گامی عملی به سوی تابآوری بیشتر اقتصادی باشد. ادامه این مسیر نیازمند پیگیری جدی، همکاری فنی و اراده سیاسی مشترک میان اعضای گروه است.
دیدگاهتان را بنویسید