چه کسی ترمز جهش قیمت دلار را میکشد؟
به گزارش خبرگزاری ایمنا، بهای دلار در بازار آزاد، شهریور سالجاری را با شتابی صعودی آغاز کرد، قیمت این ارز که در پایان مرداد با قیمت ۱۹۴ هزار تومان توزیع شد، در نخستین روز شهریور به ۲۰۰ هزار و ۵۰۰ تومان رسید و در دومین روز ماه تا ۲۰۳ هزار و ۲۰۰ تومان پیشروی کرد. با این حال، در سوم شهریور، نرخ دلار با اندکی عقبنشینی در سطح ۲۰۱ هزار و ۵۰۰ تومان ایستاد؛ تغییری که همزمان با آغاز سیاست بانک مرکزی برای تزریق میلیونها دلار ارز در شعب بانکهای ملی، صادرات و تجارت صورت گرفت.
در ابتدا انتظار میرفت نرخ دلار سهمیهای با کارت ملی مشابه نرخ مرکز مبادله در سطح ۱۵۷ هزار تومان تعیین شود تا حاشیه سود قابلتوجهی برای خریداران ایجاد کند؛ اما در زمان اجرا مشخص شد که بانک مرکزی نرخ حاشیه بازار را ملاک عمل قرار داده است. بدین ترتیب، در نخستین روز اجرای این طرح در سوم شهریور سالجاری، دلار با قیمت ۱۹۵ هزار تومان در بانکهای منتخب به متقاضیان عرضه شد.
با آغاز طرح فروش ارز سهمیهای توسط بانک مرکزی، بازار در دو روز نخست نوسان محدودی را تجربه کرد، اما در ادامه روند صعودی شتاب گرفت، به طوریکه روز شنبه هفته جاری بهای دلار به ۲۰۷ هزار تومان رسید و پس از تعطیلی بازار در روز یکشنبه هشتم شهریور، طی دوشنبه به ۲۱۰ هزار تومان افزایش یافت. این روند در سهشنبه دهم شهریور به ۲۱۴ هزار تومان رسید؛ نرخی که با تداوم مسیر صعودی، نسبت به بازه مشابه در سال گذشته، جهشی ۱۰۸ هزار تومانی را ثبت کرده است.
در حالی که بانک مرکزی از طریق عرضه ارز سهمیهای در پی مهار شتاب رشد نرخ ارز است، شاخص ارزی با ثبت سطوح قیمتی بیسابقه، مسیر صعودی خود را با شدت بیشتری ادامه میدهد؛ به طوری که جهش دلار آزاد به مرز ۲۲۰ هزار تومان در روز گذشته، بیش از آنکه متاثر از تقاضای واقعی باشد، نتیجهی غلبه انتظارات تورمی و سیگنالهای منفی بازار در مقایسه با کاهش تقاضای وارداتی است.
تقابل روایتها و غلبه انتظارات تورمی بر بازار ارز
بررسی دادههای مرکز مبادله نشان میدهد تقاضای واردکنندگان، بهعنوان اصلیترین عامل تقاضا در بازار ایران، با کاهش روبهرو شده است؛ بهگونهای که این گروه حاضر به خرید ارز با نرخهای فراتر از ۲۰۰ هزار تومان نیستند. با این حال، روند صعودی دلار از سطح ۱۸۵ هزار تومان تا رقم ۲۲۰ هزار تومان در روز گذشته یازدهم شهریور، با سیگنالهای متناقضی از سوی مقامات کلیدی آغاز شده است.
در حالی که رئیس بانک مرکزی در اظهاراتی تأکید کرد: «درآمد ما از فروش نفت صفر شده است»، وزارت نفت با روایتی متفاوت، از وصول ۱.۵ برابر ارز نفتی در چهار ماهه نخست سال جاری خبر داده که به ۷.۵ میلیارد دلار رسیده است. همچنین طبق روند تعیینشده، ذخایر ارزی بانک مرکزی در ماه مرداد با افزایشی یک میلیارد دلاری همراه بوده است.
علاوه بر این تضاد در گزارشهای درآمدی، اظهارات مقامات غیراقتصادی دولت نیز به بازاری شدن انتظارات دامن زده است. جعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، با اعلام ضرورت چاپ پول به دلیل ناترازی بودجه، پالس منفی شدیدی به افکار عمومی ارسال کرد. به باور کارشناسان، ترکیب این اظهارات با افزایش تنشهای بینالمللی میان ایران و آمریکا، عامل اصلی رشد نرخ ارز در مقطع کنونی است.
در تحلیلهای کارشناسی، دو دیدگاه متفاوت در رویارویی با این روند مطرح است. احمد قدسی، کارشناس اقتصادی، در گفت و گو با خبرنگار ایمنا معتقد است اگر روند افزایشی نرخ ارز با رشد نقدینگی پوشش داده نشود، سرعت رشد آن کاهش خواهد یافت. در مقابل، علی رضایی، دیگر کارشناس اقتصادی نیز به خبرنگار ایمنا میگوید مسئله را نه در خود افزایش نرخ دلار، بلکه در مدیریت روایتهای اقتصادی میبیند؛ وی تأکید میکند که بانک مرکزی و سران اقتصادی باید با ارائه اخبار مثبت، از اثرگذاری عملیات روانی و شکلگیری انتظارات منفی جلوگیری کنند.
در مجموع، برای خروج از این چرخه صعودی، کارشناسان بر سه محور تأکید دارند:
- اعتمادسازی در بازار ارز توسط بانک مرکزی
- حمایت از تقاضای واردات
- و مقابله بهموقع با عملیات روانی رسانهای که تنها از این طریق میتوان مسیر انتظارات منفی را از بازار جدا کرد و زمینهساز آرامش در نرخ ارز شد.
با این حال، بررسی سیاست عرضه ارز سهمیهای توسط بانک مرکزی نشان میدهد که اقدامات کنترلی هنوز موفق به مهار شتاب صعودی بازار نشدهاند. بهرغم اعلام همتی، رئیس کل بانک مرکزی، مبنی بر قرار گرفتن بسته ارزی ۵۰۰ میلیون دلاری در دستور کار، نرخ دلار با کارت ملی همگام با بازار آزاد حرکت کرده است. بهعنوان نمونه، عرضه دلار سهمیهای با کارت ملی از محدوده ۱۹۵ هزار تومان آغاز شد، سپس به ۱۹۸ هزار تومان رسید و طبق بررسیهای میدانی از شعب بانکی، اکنون نرخ فروش به نرخ ۲۰۵ هزار تومان تغییر یافته است.
در همین راستا، رئیس کل بانک مرکزی در روز دهم شهریور سالجاری اعلام کرد: «پس از عملیاتی شدن تخصیص ۵۰۰ میلیون دلار در هفته گذشته، بانک مرکزی آمادگی دارد در صورت نیاز، تا سقف دو میلیارد دلار ارز را برای مدیریت و ثبات بازار تزریق کند.» این اظهارات نشاندهنده باز بودن دست بازارساز برای عرضههای گستردهتر است؛ رویکردی که با حذف اختلاف قیمتهای چند هزار تومانی میان نرخهای مختلف، جذابیت فعالیت دلالان و نوسانگیران را کاهش میدهد.
براساس تحلیل اقتصاددانان تا زمانی که انتظارات تورمی بر فضای اقتصادی حاکم باشد، شاخص ارزی در مسیر صعودی خود باقی خواهد ماند و احتمال عبور دلار از سطوح بالاتر در روزهای آتی وجود دارد؛ مگر آنکه سیاستگذاریهای ارزی، بهطور مستقیم برای تعدیل این انتظارات چارهاندیشی کنند.
در نهایت، مدیریت سمت تقاضا، اولویت اصلی تیم اقتصادی دولت در شرایطی است که درآمدهای ارزی با محدودیت روبرو هستند. در کنار مدیریت تقاضا، اجرای بستههای سرمایهگذاری با نرخ بازدهی مناسب برای جذب پولهای سرگردان در جامعه، میتواند بهعنوان یک راهکار مکمل، از شکلگیری تقاضای هیجانی در بازار ارز جلوگیری کند.
دیدگاهتان را بنویسید