ارتقای تاب‌آوری شهری با معماری هوشمند مهار سیلاب
به گزارش خبرگزاری ایمنا، افزایش آمادگی در برابر سیلاب‌های احتمالی، شناسایی نقاط حادثه‌خیز و تقویت هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، از مهم‌ترین الزامات مدیریت منابع آب و کاهش خسارات ناشی از حوادث طبیعی در استان اصفهان است. با توجه به شرایط اقلیمی استان، احتمال وقوع سیلاب‌های ناگهانی و ضرورت حفاظت از جان شهروندان و زیرساخت‌ها، مدیریت بحران نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در حوزه پیشگیری، شناسایی خطر، اصلاح نقاط آسیب‌پذیر و آمادگی برای واکنش سریع است.
پدیده سیلاب شهری، اگرچه به‌عنوان یک چالش طبیعی و پیچیده شناخته می‌شود، اما در ادبیات نوین توسعه پایدار، فرصتی بی‌نظیر برای بازتعریف سازوکارهای مدیریت شهری و ارتقای تاب‌آوری زیرساخت‌ها فراهم می‌کند. شهرها به‌عنوان کانون‌های اصلی سکونت و فعالیت اقتصادی، نیازمند آنند که رویارویی با این پدیده را از حالت تهدید به عرصه‌ای برای نوآوری در مهندسی شهری، پایش هوشمند و برنامه‌ریزی راهبردی تبدیل کنند.
خطرات ناشی از سیلاب در محیط‌های شهری شامل آسیب به زیرساخت‌های حیاتی، دارایی‌های شهروندان و اختلال در شریان‌های حیاتی است؛ با این حال، شناخت دقیق این ریسک‌ها نقشه راهی روشن برای ایجاد تحولات ساختاری مثبت ترسیم می‌کند. این مخاطرات، مدیران و برنامه‌ریزان را به سوی بازنگری در الگوهای توسعه، بهینه‌سازی مسیر جریان آب و صیانت از سرمایه‌های انسانی به‌عنوان ارزشمندترین دارایی شهر هدایت می‌کند.
کلید طلایی غلبه بر این چالش، گذار قاطع از اقدامات واکنشی به سمت رویکردهای پیش‌دستانه و یکپارچه است. هنگامی که مطالعات فنی دقیق با تأمین مالی هدفمند، آمادگی تجهیزاتی و مسئولیت‌پذیری هماهنگ دستگاه‌های اجرایی پیوند می‌خورد، زنجیره‌ای قدرتمند از ایمنی شکل می‌گیرد که نه‌تنها خطرات را خنثی می‌کند، بلکه بستر مناسبی برای بهبود کارایی و هماهنگی مدیریت شهری خلق می‌کند.
از منظر اقتصاد شهری، هر میزان سرمایه‌گذاری در پیشگیری و ارتقای سازه‌های ایمن‌ساز، در واقع سپرده‌گذاری مطمئنی برای صیانت از ثروت‌های ملی و کاهش چشمگیر هزینه‌های بازسازی است. رویکرد مدرن مهار سیلاب نشان می‌دهد که پیشگیری نه یک هزینه تحمیلی، بلکه ارزش‌آفرینی پایدار است که با کاهش ریسک‌های اقتصادی، ضریب اطمینان و جذابیت سرمایه‌گذاری در شهر را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد.
چشم‌انداز آینده شهرهای ما در گروی ساخت فضایی تاب‌آور، هوشمند و هماهنگ با چرخه‌های طبیعت است. با استقرار نظام‌های یکپارچه مدیریت سیلاب، کلان‌شهرها می‌توانند به الگوهایی موفق از پیشرفت پایدار مبدل شوند؛ جایی که چالش‌های طبیعی بهانه‌ای برای شکوفایی خرد جمعی، انسجام بین‌دستگاهی و تضمین آینده‌ای امن، آرام و پویا برای شهروندان تبدیل می‌شود.
در این میان، مدیریت خطر سیلاب در استان اصفهان، بیش از آنکه به اقدامات مقطعی هنگام وقوع حادثه وابسته باشد، به شناسایی پیش‌دستانه نقاط آسیب‌پذیر، رفع موانع موجود در مسیر جریان آب و هماهنگی مؤثر میان دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. قرار گرفتن سازه‌های مختلف در محل تقاطع‌ها، احتمال وقوع سیلاب‌های ناگهانی در برخی مناطق و ضرورت حفاظت از زیرساخت‌ها و جان شهروندان، اهمیت به کارگیری رویکردی یکپارچه را در مدیریت سواحل و رودخانه‌ها دوچندان می‌کند؛ رویکردی که در آن، شناسایی خطر باید به تعیین مسئولیت، اجرای اقدامات اصلاحی و آمادگی عملیاتی منجر شود.
محدودیت‌های اداری نباید مانع مقابله با سیلاب شود
حسن ساسانی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اصفهان در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با تأکید بر آمادگی عملیاتی دستگاه‌ها، بر اختیار مدیران شهرستان‌ها برای گرفتن تصمیمات فنی در شرایط بحرانی، تسریع در اجرای پروژه‌ها و اعزام ماشین‌آلات و نیروهای تخصصی به مناطق آسیب‌پذیر می‌گوید: مدیریت مؤثر سیلاب علاوه‌بر شناسایی نقاط پرخطر و تدوین دستورالعمل‌های پیشگیرانه، به تصمیم‌گیری سریع، تأمین منابع موردنیاز و استفاده هماهنگ از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی وابسته است.
وی با اشاره به ضرورت آمادگی عملیاتی در زمان صدور هشدارهای هیدرولوژیکی اظهار می‌کند: مدیران شهرستان‌ها در شرایط بحرانی مجاز هستند تصمیمات فنی لازم را برای هدایت صحیح سیلاب‌ها به سمت کانال‌ها و مسیرهای تعیین‌شده بگیرند و شرکت آب منطقه‌ای از تصمیمات کارشناسی آنان حمایت کامل خواهد کرد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اصفهان با اشاره به پروژه‌های در دست اجرا می‌افزاید: بخشی از اعتبارات موردنیاز برای پروژه‌های جدید تأمین شده و فرایند مناقصه برخی پروژه‌های کلیدی نیز در حال انجام است.
ساسانی با تاکید بر اینکه از شهرستان‌ها درخواست داریم نقاط بحرانی خود را برای انجام عملیات لای‌روبی و مدیریت سیلاب در کوتاه‌ترین زمان ممکن اعلام کنند تا امکان برنامه‌ریزی و پیگیری اقدامات موردنیاز فراهم شود، تصریح می‌کند: در رویارویی با بحران‌ها، محدودیت‌های اداری نباید مانع کمک‌رسانی شهرستان‌ها به یکدیگر شود.
وی ادامه می‌دهد: شهرستان‌هایی که از ظرفیت فنی و تجهیزات بیشتری برخوردارند، موظف هستند نیروها و ماشین‌آلات سنگین خود را برای کمک به مناطق آسیب‌پذیر اعزام کنند، همچنین آمادگی کامل ماشین‌آلات و تیم‌های مکانیکی در تمامی مناطق ضروری است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اصفهان با تاکید بر نقش راهبردی هماهنگی میان شهرستان‌ها و ضرورت رصد دقیق بارش‌ها خاطرنشان می‌کند: خواستار پیگیری مستمر عملکرد شهرستان‌ها و استفاده بهینه از فرصت‌های هیدرولوژیکی هستیم.
ضرورت عبور از مدیریت واکنشی
منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با تأکید بر ضرورت مدیریت زنجیره‌ای بحران، خواستار رصد دقیق بارش‌ها، صدور هشدارهای زودهنگام، کنترل تخلیه آب سدها و تقویت همکاری میان شهرستان‌ها برای مقابله با سیلاب‌های احتمالی شد و می‌گوید: آمادگی در برابر حوادث طبیعی زمانی می‌تواند به کاهش خسارات جانی و مالی منجر شود که اقدامات پیشگیرانه، پایش مخاطرات و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، پیش از وقوع حادثه در دستور کار قرار گیرد.
وی با بیان اینکه در استان اصفهان باتوجه به احتمال وقوع سیلاب‌های ناگهانی و موضعی، تقویت سازوکارهای پیش‌بینی و پاسخ‌گویی به بحران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، اظهار می‌کند: ضرورت گذار از مدیریت واکنش‌محور به مدیریت پیشگیرانه و نظام‌مند امری اجتناب‌ناپذیر است و مدیریت بحران باید چرخه کاملی از پیشگیری، پیش‌بینی، آمادگی، پاسخ‌گویی و بازسازی را در بر بگیرد.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با اشاره به چالش‌های متعدد استان، از جمله محدودیت منابع آب و برق، خسارات بخش کشاورزی و آسیب‌های ناشی از تنش‌های اخیر، می‌افزاید: مدیریت بحران مستلزم پیگیری مستمر و ریشه‌یابی حوادث است.
شیشه‌فروش تصریح می‌کند: مسئولان نباید تنها به گزارش‌های اداری اکتفا کنند، بلکه باید با بررسی دقیق علل وقوع حوادث، زمینه تکرار آن‌ها را از بین ببرند، چراکه پذیرش مسئولیت در شرایط دشوار نیز بخشی از ماهیت مدیریت است.
ضرورت آمادگی در برابر سیلاب‌های ناگهانی
وی با هشدار نسبت به احتمال وقوع سیلاب‌های ناگهانی و موضعی، به‌ویژه در مناطق خشک، بر ضرورت اجرای دستورالعمل‌های پیشگیرانه تاکید می‌کند و می‌گوید: رصد دقیق بارش‌ها، صدور هشدارهای زودهنگام بر اساس داده‌های هیدرولوژیکی، کنترل تخلیه آب از سدها متناسب با ظرفیت رودخانه‌های پایین‌دست، ارائه مشاوره‌های فنی به شهرداری‌ها و شوراهای روستایی و آمادگی تجهیزات دستگاه‌های اجرایی از الزامات مقابله با مخاطرات سیل است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با تأکید بر اصل همکاری و هم‌افزایی اظهار می‌کند: شهرستان‌ها موظف هستند در شرایط بحرانی، نیرو و تجهیزات موردنیاز را در اختیار مناطق آسیب‌دیده قرار دهند.
شیشه‌فروش می‌افزاید: در صورت بروز بحران، شهرستان‌هایی که توان عملیاتی بیشتری دارند، باید ماشین‌آلات سنگین و تیم‌های متخصص خود را به مناطق آسیب‌دیده اعزام کنند و محدودیت‌های اداری نباید مانع انجام این همکاری شود.
وی با اشاره به حوادث ناگوار اخیر در حاشیه مخازن و کانال‌های آب، بر ضرورت تقویت دستورالعمل‌های ایمنی، نصب تابلوهای هشداردهنده و انجام بازرسی‌های دوره‌ای در تأسیسات و محدوده‌های آبی تأکید می‌کند و می‌گوید: هدف از این اقدامات پیشگیری از حوادث ناخواسته و جلوگیری از به خطر افتادن جان شهروندان و نیروهای عملیاتی است.
شناسایی ۵۲۶ سازه خطرپذیر در حوزه مدیریت سواحل و رودخانه‌های اصفهان
پیمان مختاری، مدیر سواحل و رودخانه‌های شرکت آب منطقه‌ای اصفهان در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به تکمیل مطالعات مرحله نخست در ۷۰ کیلومتر از مسیرها می‌گوید: در همین مسیر آزادسازی ۱۰۸ هکتار از اراضی و شناسایی ۵۲۶ سازه خطرپذیر در محل تقاطع‌ها، اجرایی شده است.
وی با بیان اینکه شناسایی نقاط آسیب‌پذیر در حریم رودخانه‌ها و مسیرهای عبور جریان‌های سیلابی، یکی از اقدامات مهم برای کاهش خطرات ناشی از طغیان رودخانه‌ها و مدیریت ایمن زیرساخت‌های واقع در این محدوده‌ها است، اظهار می‌کند: این شرکت مطالعات و اقدامات اجرایی مرتبط با مدیریت سواحل و رودخانه‌ها را در بخش‌هایی از استان دنبال می‌کند.
مدیر سواحل و رودخانه‌های شرکت آب منطقه‌ای اصفهان با اشاره به پیشرفت مطالعات و عملیات اجرایی این حوزه، می‌افزاید: در حال حاضر، مطالعات مرحله نخست در ۷۰ کیلومتر از مسیرها تکمیل شده و عملیات رپرگذاری نیز در ۱۱ کیلومتر از مسیر انجام گرفته است.
مختاری با تأکید بر ضرورت شناسایی دقیق نقاط مستعد خطر تصریح می‌کند: در مجموع، ۵۲۶ سازه خطرپذیر در محل تقاطع‌ها شناسایی شده‌اند و موقعیت تمام این سازه‌ها با دقت بالا روی تصاویر ماهواره‌ای گوگل جانمایی شده است تا احتمال خطا در تعیین موقعیت آن‌ها به حداقل برسد.
وی با اشاره به ضرورت تعیین‌تکلیف سازه‌های شناسایی‌شده ادامه می‌دهد: برای رفع ابهامات و اصلاح موارد موردنیاز در تقاطع‌های خطرناک، مکاتبات گسترده‌ای با شهرستان‌ها و دستگاه‌های مرتبط انجام شده است؛ با این حال، تعیین‌تکلیف این موارد به تصمیم‌گیری واحد در سطح کارگروه‌های تخصصی نیاز دارد.
مدیر سواحل و رودخانه‌های شرکت آب منطقه‌ای اصفهان خاطرنشان می‌کند: لازم است مسئولیت مربوط به هر یک از سازه‌ها به‌صورت دقیق مشخص شود تا اقدامات اصلاحی با هماهنگی دستگاه‌های مسئول انجام گیرد و از بروز خطرات احتمالی جلوگیری شود.
به گزارش ایمنا، در اقتصاد مدیریت بحران، فاصله گرفتن از اقدامات واکنشی و حرکت به سمت برنامه‌ریزی پیشگیرانه، درواقع نوعی سرمایه‌گذاری است، وقتی زنجیره‌ای شامل مطالعات فنی، تأمین مالی به‌موقع و تعیین‌تکلیف سازه‌های خطرپذیر از هم گسسته شود، با پدیده‌ای به نام هزینه فرصت تاخیر روبه‌رو می‌شویم؛ به این معنا که هر روز تعلل در تخصیص بودجه یا پیشبرد مناقصات، ضریب خسارت‌های جانی و مالی آینده را به‌صورت تصاعدی افزایش می‌دهد، بنابراین مدیریت سیلاب در کلان‌شهری نباید به‌عنوان یک پروژه عمرانیِ فصلی، بلکه باید به‌صورت بیمه زیرساختیِ حیاتی دیده شود که نیازمند هماهنگی بودجه‌ای و بین‌دستگاهی بدون فوت وقت است.
مدیریت موثر سیلاب در گروی عبور از دیوانسالاری کاغذی و ورود به فاز اجرای زنجیره‌ای و به‌هم‌پیوسته است، تا زمانی که اعتبار مالی، آمادگی میدانی و اصلاح سازه‌های ناپایدار هم‌زمان و هماهنگ پیش نروند، هشدارها و مطالعات فنی تنها هزینه‌های بایگانی‌شده‌ای خواهند بود که در روز بحران، با قیمتی گزاف و جبران‌ناپذیر در میدان عمل تسویه حساب می‌کنند. حل این چالش نیازمند تغییر نگاه از مدیریت هزینه هنگام حادثه به سرمایه‌گذاری پیشگیرانه پیش از بحران است.
دیدگاهتان را بنویسید