زنگ خطر برای امنیت انرژی آسیا
به گزارش خبرگزاری ایمنا به نقل از کپلر و کامودیتی کانتکست، افت ناگهانی و کمسابقه ذخایر نفت خام ژاپن تنها یک نوسان آماری در بازار انرژی نیست؛ این تحول نشانهای از جابهجایی عمیقتر در معادلات امنیت انرژی آسیاست، آن هم در زمانی که زنجیرههای تأمین جهانی زیر فشار تنشهای ژئوپلیتیک قرار گرفتهاند. دادههای منتشرشده از سوی کپلر و کامودیتی کانتکست نشان میدهد سومین اقتصاد بزرگ جهان در کمتر از سه ماه، دهها میلیون بشکه از ذخایر نفتی خود را مصرف کرده و سطح موجودی نفت خام این کشور به پایینترین سطوح چند دهه اخیر رسیده است. این رخداد در حالی اتفاق میافتد که بازار جهانی انرژی همچنان با پیامدهای اختلال در مسیرهای اصلی انتقال نفت دستوپنجه نرم میکند و وابستگی شدید ژاپن به واردات، این کشور را در خط مقدم آسیبپذیریهای جدید قرار داده است. گزارشهای اخیر نشان میدهد واردات نفت ژاپن در ماه آوریل به پایینترین سطح از دهه ۱۹۶۰ سقوط کرده و اختلال در مسیرهای سنتی تأمین، توکیو را ناچار به برداشت گسترده از ذخایر راهبردی کرده است.
آنچه این کاهش ذخایر را به یک مسئله راهبردی تبدیل میکند، بهصرف حجم برداشت نیست؛ بلکه معنایی است که در پس این اعداد نهفته است. ژاپن طی سالهای گذشته حتی در دوران همهگیری کرونا، شوکهای قیمتی و بحرانهای منطقهای توانسته بود سطح ذخایر خود را در محدودهای نسبتاً باثبات حفظ کند، اکنون اما این سپر امنیتی در حال فرسایش است، به نوشته رویترز، دولت ژاپن برای جلوگیری از جهش قیمت سوخت و حفظ فعالیت پالایشگاهها بخشی از بزرگترین آزادسازی ذخایر نفتی تاریخ خود را آغاز کرده و همزمان به دنبال نفت از آمریکا، آمریکای لاتین، آسیای مرکزی و سایر عرضهکنندگان جایگزین رفته است. این تغییر مسیر، در واقع بازتعریف جغرافیای انرژی ژاپن است؛ جغرافیایی که دههها بر محور خلیج فارس و غرب آسیا استوار بود و اکنون زیر فشار نااطمینانیهای ژئوپلیتیک در حال بازآرایی است.
در پس این تحولات، یک تقابل بزرگتر نیز در جریان است؛ تقابل میان وابستگی ساختاری اقتصادهای صنعتی آسیا به انرژی وارداتی و واقعیت جدید بازار جهانی نفت. ارزیابیهای آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز و کاهش شدید جریان نفت از خاورمیانه، بزرگترین شوک عرضه سالهای اخیر را رقم زده است، تحلیلگران فایننشال تایمز و نیکی آسیا بارها هشدار دادهاند که امنیت انرژی دیگر بهصرف مسئله قیمت نیست، بلکه به موضوعی مرتبط با تابآوری ملی، رقابت اقتصادی و حتی سیاست خارجی تبدیل شده است، در چنین شرایطی، کاهش ذخایر ژاپن نهتنها قدرت مانور توکیو را تضعیف میکند، بلکه میتواند رقابت میان واردکنندگان بزرگ آسیایی برای دسترسی به منابع جایگزین را تشدید کرده و فشار بیشتری بر بازارهای جهانی وارد سازد. دادههای بازار نیز نشان میدهد همزمان با افت ذخایر در آسیا، مصرفکنندگان و پالایشگران منطقه بهطور فزایندهای به ذخایر استراتژیک متکی شدهاند؛ روندی که در صورت تداوم، ظرفیت واکنش آنها به شوکهای بعدی را محدود خواهد کرد.
از همین رو، مسئله امروز ژاپن بهصرف کم شدن چند ده میلیون بشکه نفت نیست؛ بلکه فرسایش یکی از مهمترین ابزارهای بازدارندگی اقتصادی این کشور در برابر بحرانهای آینده است، هنری کیسینجر زمانی گفته بود که «کنترل انرژی، کنترل ملتهاست» و اکنون این گزاره بار دیگر در شرق آسیا معنا پیدا میکند. اگر تنشها در مسیرهای اصلی انتقال انرژی ادامه پیدا کند و روند کاهش ذخایر متوقف نشود، توکیو ناچار خواهد شد میان حفظ ثبات داخلی، افزایش هزینههای واردات و بازتعریف شراکتهای انرژی خود انتخابهای دشوارتری انجام دهد. در چنین فضایی، افت ذخایر نفتی ژاپن را باید نه یک رویداد مقطعی، بلکه نشانه آغاز مرحلهای تازه در رقابت بر سر امنیت انرژی جهانی دانست؛ مرحلهای که میتواند موازنه قدرت میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان انرژی را در سالهای پیش رو دگرگون کند.
دیدگاهتان را بنویسید