فرصت تاریخی صادرات ایران در سایه چالشهای بانکی و لجستیکی
به گزارش خبرگزاری ایمنا، با اجرا شدن توافقنامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، نگاه فعالان اقتصادی بیش از هر زمان دیگری به بازار ۱۸۰ میلیون نفری این اتحادیه معطوف شده است. توافقی که با کاهش یا حذف تعرفه بخش قابل توجهی از کالاهای مبادلهای، فرصت تازهای برای افزایش صادرات ایران به اوراسیا، توسعه تجارت غیرنفتی و حضور پررنگتر تولیدکنندگان ایرانی در بازارهای روسیه، قزاقستان، ارمنستان، بلاروس و قرقیزستان ایجاد کرده است. کارشناسان معتقدند این توافق میتواند نقطه عطفی در روابط اقتصادی ایران با همسایگان شمالی باشد، اما تحقق کامل ظرفیتهای آن نیازمند رفع موانع ساختاری تجارت خارجی است.
در سالهای گذشته، تحولات ژئوپلیتیکی منطقه، تغییر مسیرهای حملونقل بینالمللی و افزایش اهمیت کریدور بینالمللی شمال–جنوب، جایگاه ایران را بهعنوان حلقه اتصال خلیج فارس، دریای خزر و بازارهای اوراسیا بیش از گذشته برجسته کرده است. توسعه زیرساختهای ریلی، تکمیل پروژه راهآهن رشت–آستارا، گسترش بنادر شمالی و استفاده از مسیرهای ترانزیتی جدید، میتواند هزینه صادرات را کاهش داده و سرعت دسترسی کالاهای ایرانی به بازارهای هدف را افزایش دهد. از سوی دیگر، رشد تقاضا در کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا، فرصت ارزشمندی برای صادرات محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، مصالح ساختمانی، محصولات پتروشیمی و کالاهای صنعتی ایران فراهم کرده است.
با این حال، فعالان اقتصادی معتقدند حذف تعرفهها به تنهایی برای جهش صادرات کافی نیست. مشکلات نقلوانتقال پول، محدودیتهای بانکی، ضعف زیرساختهای لجستیکی، کمبود رایزنان بازرگانی، ناآشنایی برخی صادرکنندگان با استانداردهای کشورهای مقصد و ضعف در بازاریابی بینالمللی همچنان از مهمترین چالشهای تجارت ایران و اوراسیا به شمار میرود. این مانعها موجب شده است بخشی از ظرفیت بازار بزرگ اوراسیا همچنان دستنخورده باقی بماند. اکنون این پرسش مطرح است که با وجود فراهم شدن بسترهای حقوقی تجارت آزاد، چه اقداماتی میتواند مسیر صادرات ایران به اوراسیا را هموارتر کند و سهم ایران را از این بازار راهبردی افزایش دهد؛ موضوعی که در گفتوگوی پیشرو با یکی از کارشناسان حوزه توسعه روابط بینالملل کشورهای اوراسیا به آن پرداختهایم.
صرافیها همچنان اصلیترین مسیر انتقال پول
فروزان نظری، کارشناس واحد توسعه روابط بینالملل کشورهای حوزه اوراسیا و آسیای میانه اتاق بازرگانی اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا، با تشریح آخرین وضعیت تجارت ایران با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا، اظهار کرد: اجرا شدن موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، ظرفیت کمنظیری برای افزایش صادرات غیرنفتی ایران ایجاد کرده است، اما برای بهرهبرداری کامل از این فرصت باید موانع داخلی تجارت نیز برطرف شود.
وی با اشاره به مهمترین دغدغه صادرکنندگان ایرانی گفت: یکی از اصلیترین مشکلات فعالان اقتصادی، انتقال پول حاصل از صادرات است. پس از اعمال تحریمهای گسترده علیه بانکهای ایرانی و همچنین تحریم بانکهای روسیه پس از سال ۲۰۲۲، ارتباط بخش قابل توجهی از شبکه بانکی دو کشور با سامانه سوئیفت قطع شد و همین موضوع هزینه و پیچیدگی مبادلات مالی را افزایش داد.
این کارشناس توسعه روابط بینالملل ادامه داد: در شرایط فعلی، صرافیهای مجاز همچنان متداولترین و پرکاربردترین مسیر انتقال منابع مالی میان تجار ایران، روسیه، قزاقستان و ارمنستان است؛ به این علت که علاوه بر سرعت مناسب، هزینه انتقال از این طریق نسبت به برخی روشهای بانکی کمتر است.
نظری یادآورشد: اگرچه طی سالهای اخیر بانکهایی همچون بانک ملی و بانک سپه تلاش کردهاند ارتباطات مالی مستقیمی با برخی بانکهای روسیه برقرار کنند، اما به دلیل هزینههای بالاتر و پیچیدگیهای موجود، بخش عمده تجار همچنان استفاده از صرافیهای مجاز را ترجیح میدهند.
وی درباره سایر روشهای نقل و انتقال مالی توضیح داد: استفاده از بانکهای واسط، افتتاح حساب از طریق شرکتهای ثالث، تسویه معاملات با روبل و ریال و در موارد محدودی نیز استفاده از رمزارزها از دیگر روشهای موجود است؛ هرچند سهم رمزارزها در مبادلات تجاری ایران و اوراسیا هنوز کمتر از پنج درصد برآورد میشود.
این کارشناس با بیان اینکه اتصال پیامرسانهای بانکی ایران و روسیه نیز در سالهای اخیر آغاز شده است،بیانکرد: تسویه معاملات بر پایه روبل و ریال به تدریج در حال توسعه است، اما هنوز به یک روش فراگیر تبدیل نشده؛ زیرا نوسانات ارزش روبل و همچنین کارمزدهای بالاتر، ریسک این شیوه را برای فعالان اقتصادی افزایش میدهد.
قزاقستان و ازبکستان؛ دو بازار نوظهور برای صادرات ایران
نظری با اشاره به ظرفیتهای آسیای مرکزی اظهار کرد: قزاقستان عضو رسمی اتحادیه اقتصادی اوراسیا است و صادرکنندگان ایرانی از مزیتهای تعرفهای توافق تجارت آزاد در این کشور بهرهمند میشوند؛ اما ازبکستان تنها عضو ناظر این اتحادیه است و مشمول این تخفیفهای تعرفهای نیست.
وی افزود: با وجود این تفاوت، ازبکستان به دلیل جمعیت بالا، رشد اقتصادی مناسب و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای مهم ترانزیتی، یکی از مهمترین بازارهای آینده آسیای مرکزی محسوب میشود. پروژه بزرگ کریدور چین–قرقیزستان–ازبکستان که امکان اتصال آسیای مرکزی به ایران و آبهای آزاد خلیج فارس را فراهم میکند، میتواند جایگاه تجاری این کشور را بیش از گذشته تقویت کند.
کارشناس توسعه روابط بینالملل کشورهای حوزه اوراسیا و آسیای میانه اتاق بازرگانی اصفهان با بیان اینکه قزاقستان نیز به یکی از مهمترین هابهای ترانزیتی منطقه تبدیل شده است، تصریح کرد: این کشور علاوه بر برخورداری از بزرگترین اقتصاد آسیای مرکزی، در مسیر اصلی کریدور چین–اروپا قرار دارد و توسعه سریع زیرساختهای حملونقل، فرصتهای تازهای برای همکاری اقتصادی با ایران ایجاد کرده است.
وی افزود: طبق آمار سال ۱۴۰۴، ارزش صادرات ایران به قزاقستان حدود ۲۱۵ میلیون دلار بوده، در حالی که صادرات به ازبکستان حدود ۵۰۴ میلیون دلار برآورد شده است.
تغییر مسیرهای تجاری؛ فرصتی برای کاهش وابستگی به بنادر جنوبی
نظری با اشاره به اهمیت توسعه کریدورهای جدید حملونقل ادامه داد: حدود ۹۰ درصد واردات ایران از طریق بنادر جنوبی انجام میشود و تنها نزدیک به ۱۰ درصد از سایر مرزهای کشور صورت میگیرد؛ از این رو توسعه مسیرهای ریلی و ترانزیتی در آسیای مرکزی میتواند وابستگی تجارت خارجی ایران به مسیرهای سنتی را کاهش دهد.
وی بیانکرد: قزاقستان و ازبکستان طی سالهای گذشته بارها از تجار و سرمایهگذاران ایرانی برای حضور در پروژههای صنعتی، تولیدی و زیرساختی دعوت کردهاند و این موضوع نشان میدهد که نگاه این کشورها به همکاری اقتصادی با ایران جدی است. ظرفیتهای ایجاد شده در این دو کشور میتواند زمینه حضور گستردهتر شرکتهای ایرانی در بازارهای آسیای مرکزی را فراهم کند؛ به ویژه قزاقستان که به دلیل عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا، از منظر تعرفهای نیز مزیت ویژهای برای صادرکنندگان ایرانی دارد.
ارمنستان همچنان مهمترین دروازه زمینی ایران به اوراسیا
نظری با اشاره به جایگاه ویژه ارمنستان در تجارت منطقهای اظهار کرد: ارمنستان تنها عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیاست که مرز زمینی مستقیم با ایران دارد و همین ویژگی، جایگاه این کشور را در مبادلات تجاری ایران بسیار مهم کرده است.
وی افزود: حذف بخش مهمی از تشریفات گمرکی، روابط سیاسی پایدار میان تهران و ایروان و همچنین امکان ثبت شرکت با هزینههای کمتر، از مهمترین مزیتهای فعالیت اقتصادی از مسیر ارمنستان است.
این کارشناس خاطرنشان کرد: اگرچه طی سالهای گذشته ارمنستان اصلیترین مسیر ورود کالاهای ایرانی به بازار اوراسیا محسوب میشد، اما توسعه کریدور دریای خزر، تکمیل مسیر شمال–جنوب و رشد سریع زیرساختهای ترانزیتی قزاقستان موجب شده نقش انحصاری این کشور تا حدودی کاهش پیدا کند.
ویتأکید کرد: با وجود این تغییرات، ارمنستان همچنان بهترین و مطمئنترین دروازه زمینی ایران برای ورود به بازار کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا به شمار میرود و میتواند نقش تعیینکنندهای در توسعه صادرات غیرنفتی کشور ایفا کند.
به گزارش ایمنا، اگرچه توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، حذف بخشی از تعرفهها و توسعه کریدورهای ترانزیتی، فرصت کمنظیری برای افزایش صادرات غیرنفتی ایران فراهم کرده است، اما تحقق این ظرفیت نیازمند رفع موانع بانکی، ارزی و لجستیکی خواهد بود. کارشناسان معتقدند توسعه زیرساختهای حملونقل، تکمیل پروژه راهآهن رشت–آستارا، تقویت پیمانهای پولی، افزایش تعداد رایزنان بازرگانی و ارتقای دانش صادرکنندگان در حوزه استانداردها و قراردادهای بینالمللی، میتواند مسیر حضور پایدار کالاهای ایرانی در بازار اوراسیا را هموار کند؛ بازاری راهبردی که در صورت برنامهریزی هدفمند، توان تبدیل شدن به یکی از مهمترین مقاصد صادراتی ایران را دارد.
دیدگاهتان را بنویسید