طرح نقدینه یکی از برنامههای تأمین مالی با پشتوانه داراییهای بورسی است که با هدف فراهم کردن امکان دریافت تسهیلات برای سهامداران طراحی شده است. در این طرح، افراد میتوانند بهجای فروش سهام خود برای تأمین نقدینگی، بخشی از دارایی بورسیشان را بهعنوان وثیقه در اختیار بانک قرار دهند و متناسب با ارزش سهام، تسهیلات دریافت کنند.
این طرح با همکاری وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان بورس و شبکه بانکی کشور مطرح شد و هدف آن تسهیل دسترسی سهامداران به منابع مالی، کاهش نیاز به تضامین سنتی و جلوگیری از فروش داراییهای بورسی برای تأمین هزینههای ضروری است.
در مرحله اولیه اجرای طرح نقدینه، امکان دریافت وام تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان با نرخ سود ۲۳ درصد و بازپرداخت ۲۴ ماهه در نظر گرفته شده بود. در ادامه، بانک صادرات ایران نیز در آبان ۱۴۰۵ اجرای تسهیلات نقدینه با مبالغ ۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان را آغاز کرد.
شرایط دریافت وام طرح نقدینه چیست؟
شرایط دریافت تسهیلات نقدینه با توجه به مرحله اجرا و بانک عامل ممکن است متفاوت باشد. در چارچوب اولیه این طرح، متقاضیان باید شرایط زیر را داشته باشند:
- حداقل ۱۸ سال سن داشته باشند.
- در سامانه سجام ثبتنام کرده و احراز هویت شده باشند.
- سهام قابل قبول و آزاد در بورس یا فرابورس داشته باشند.
- نزد بانک عامل حساب فعال داشته باشند یا برای افتتاح حساب اقدام کنند.
- فاقد بدهی معوق بانکی و چک برگشتی رفع سوءاثر نشده باشند.
- از برخی تسهیلات یا طرحهای حمایتی ناسازگار با نقدینه بهصورت همزمان استفاده نکنند.
همچنین افرادی که از شرکتهای کارگزاری اعتبار دریافت کردهاند یا داراییهایی مانند واحدهای صندوقهای درآمد ثابت، اوراق با درآمد ثابت و برخی صندوقهای مبتنی بر گواهی سپرده کالایی در سبد خود دارند، طبق ضوابط اولیه مشمول این تسهیلات نمیشوند.
نکته مهم: داشتن سهام بهتنهایی به معنای دریافت قطعی وام نیست. بانک عامل باید شرایط متقاضی، نوع سهام و ارزش دارایی قابل توثیق را بررسی و تأیید کند.
مبلغ وام، نرخ سود و مدت بازپرداخت طرح نقدینه
در مرحله اولیه طرح نقدینه، سقف تسهیلات ۲۰۰ میلیون تومان تعیین شد. میزان وام قابل دریافت به ارزش سبد سهام متقاضی وابسته بود و حداکثر تا ۵۰ درصد ارزش سبد سهام در تاریخ مبنای اعلامشده، یعنی ۶ اسفند ۱۴۰۴، محاسبه میشد.
شرایط مالی اعلامشده برای مرحله اولیه به شرح زیر بود:
| عنوان | شرایط اعلامشده در مرحله اولیه |
|---|---|
| سقف تسهیلات | ۲۰۰ میلیون تومان |
| نرخ سود سالانه | ۲۳ درصد |
| مدت بازپرداخت | ۲۴ ماه |
| میزان تسهیلات | حداکثر ۵۰ درصد ارزش سبد سهام |
| نوع ضمانت | توثیق سهام |
| نیاز به ضامن | بدون نیاز به ضامن و وثایق جانبی |
| زمان اعلامشده دریافت | حداکثر ۶ روز کاری |
برای مثال، اگر ارزش مبنای سبد سهام یک متقاضی ۳۰۰ میلیون تومان باشد، حداکثر تسهیلات قابل محاسبه بر اساس نسبت ۵۰ درصد، ۱۵۰ میلیون تومان خواهد بود؛ البته پرداخت نهایی به تأیید بانک و سایر شرایط طرح بستگی دارد.
در اجرای جدید بانک صادرات نیز امکان دریافت تسهیلات ۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومانی با بازپرداخت ۲۴ ماهه اعلام شده است. با این تفاوت که نرخ سود این مرحله مطابق نرخ مصوب بانک مرکزی تعیین میشود و نباید بدون تأیید بانک، نرخ ۲۳ درصد مرحله اولیه را به آن تعمیم داد.
کدام بانکها در طرح نقدینه مشارکت دارند؟
در مرحله اولیه اجرای طرح نقدینه، پنج بانک برای پرداخت تسهیلات معرفی شدند:
- بانک ملت
- بانک تجارت
- بانک صادرات ایران
- بانک رفاه کارگران
- پست بانک ایران
با این حال، معرفی بانکها در مرحله اولیه لزوماً به معنای فعال بودن مسیر ثبت درخواست در تمام آنها نیست.
بر اساس آخرین اطلاعیه منتشرشده در آبان ۱۴۰۵، بانک صادرات ایران اجرای تسهیلات نقدینه را آغاز کرده و بهعنوان نخستین بانک اجراکننده این طرح در شبکه بانکی معرفی شده است.
در این مرحله، مشتریان حقیقی میتوانند با ارائه سهام بهعنوان وثیقه، بین ۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان تسهیلات دریافت کنند.
نحوه ثبتنام و دریافت وام نقدینه
فرآیند ثبت درخواست تسهیلات نقدینه در مرحله اولیه از طریق سامانه دارا انجام میشد. اما در اجرای جدید بانک صادرات، متقاضیان باید ابتدا در شعب بانک تشکیل پرونده دهند و سپس مراحل توثیق الکترونیکی سهام را در سامانه ست تکمیل کنند.
مراحل دریافت وام از بانک صادرات
برای استفاده از تسهیلات نقدینه بانک صادرات، مراحل زیر اعلام شده است:
- مراجعه به یکی از شعب بانک صادرات و تشکیل پرونده تسهیلاتی
- بررسی شرایط متقاضی و میزان تسهیلات قابل پرداخت
- مراجعه به سامانه ست بانک صادرات به نشانی set.bsi.ir
- انجام مراحل توثیق الکترونیکی سهام
- تکمیل فرآیند بانکی و دریافت تسهیلات پس از تأیید بانک
در مرحله اولیه طرح نیز متقاضیان میتوانستند از طریق سامانه دارا به نشانی dara.csdiran.ir درخواست خود را ثبت کنند.
بنابراین، متقاضیان باید پیش از ثبتنام، مسیر فعال ارائه تسهیلات را از بانک عامل موردنظر استعلام کنند.
آیا دریافت وام نقدینه بدون ضامن امکانپذیر است؟
بله. در ساختار اولیه طرح نقدینه، سهام بورسی بهعنوان وثیقه اصلی تسهیلات پذیرفته میشد و متقاضیان نیازی به معرفی ضامن یا ارائه وثایق جانبی نداشتند.
در اجرای بانک صادرات نیز هدف از این طرح کاهش وابستگی به تضامین سنتی و استفاده از توثیق الکترونیکی سهام عنوان شده است. با این حال، پذیرش نهایی وثیقه و شرایط اعتباری متقاضی بر اساس ضوابط بانک انجام میشود.
آیا طرح نقدینه برای سهامداران بهصرفه است؟
طرح نقدینه برای افرادی که به نقدینگی نیاز دارند اما تمایلی به فروش سهام خود ندارند، میتواند گزینه مناسبی باشد. با این روش، سهامدار میتواند بدون خروج از سرمایهگذاری خود، از دارایی بورسی بهعنوان پشتوانه دریافت وام استفاده کند.
با وجود این، پیش از دریافت تسهیلات باید چند نکته را در نظر گرفت:
- هزینه وام: نرخ سود و مبلغ اقساط باید با توان بازپرداخت متقاضی متناسب باشد.
- ریسک نوسان سهام: ارزش سهام در بازار تغییر میکند و ممکن است تحت تأثیر شرایط بازار کاهش یابد.
- محدودیت دارایی: سهام توثیقشده ممکن است تا زمان تسویه وام قابل معامله یا انتقال نباشد.
- شرایط آزادسازی: نحوه رفع توثیق پس از تسویه بدهی باید پیش از امضای قرارداد مشخص شود.
در نتیجه، دریافت وام با وثیقه سهام زمانی منطقیتر است که متقاضی به منابع مالی نیاز داشته باشد، توان پرداخت اقساط را داشته باشد و با محدودیتهای احتمالی دارایی وثیقهشده آشنا باشد.
