تعداد کارکنان دولت در کشورهای مختلف، علاوه بر جمعیت، به ساختار اقتصادی، گستردگی خدمات عمومی و نقش دولت در اداره کشور بستگی دارد. بر اساس گزارش توسعه جهانی ۲۰۲۵ بانک جهانی، چین با فاصلهای قابلتوجه بزرگترین نیروی کار بخش عمومی را در میان کشورهای جهان دارد. پس از آن هند و روسیه قرار میگیرند.
نکته مهم این است که «تعداد کارکنان دولت» با «سهم کارکنان دولت از کل نیروی کار» تفاوت دارد؛ ممکن است کشوری به دلیل جمعیت زیاد، تعداد کارمند دولتی بیشتری داشته باشد، اما از نظر نسبت کارکنان بخش عمومی به کل شاغلان در رتبههای بالای جدول نباشد.
رتبهبندی کشورها از نظر تعداد کارکنان بخش عمومی
بر اساس دادههای نمودار بانک جهانی در گزارش توسعه جهانی ۲۰۲۵، کشورهای دارای بزرگترین بخش عمومی از نظر تعداد نیروی انسانی عبارتاند از:
| رتبه | کشور | تعداد تقریبی کارکنان بخش عمومی |
|---|---|---|
| ۱ | چین | ۱۱۳ میلیون نفر |
| ۲ | هند | ۳۹ میلیون نفر |
| ۳ | روسیه | ۳۲ میلیون نفر |
| ۴ | آمریکا | ۲۰ میلیون نفر |
| ۵ | اندونزی | ۱۳ میلیون نفر |
| ۶ | برزیل | ۱۱ میلیون نفر |
| ۷ | مصر | ۱۰ میلیون نفر |
| ۸ | بریتانیا | ۹ میلیون نفر |
| ۹ | آلمان | ۸٫۵ میلیون نفر |
| ۱۰ | فرانسه | ۸٫۳ میلیون نفر |
در این رتبهبندی، چین با حدود ۱۱۳ میلیون نفر در جایگاه نخست قرار دارد؛ یعنی تعداد کارکنان بخش عمومی این کشور تقریباً سه برابر هند و بیش از پنج برابر آمریکاست. هند و روسیه نیز به دلیل جمعیت زیاد و گستردگی ساختارهای عمومی، در رتبههای دوم و سوم دیده میشوند.
نکته قابلتوجه، حضور کشورهای اروپایی مانند بریتانیا، آلمان و فرانسه در میان ۱۰ کشور نخست است. این کشورها با وجود جمعیت کمتر از چین و هند، به دلیل گستردگی خدمات عمومی و ساختار اداری خود، نیروی انسانی قابلتوجهی در بخش عمومی دارند.
ایران چندمین کشور جهان از نظر تعداد کارمند دولت است؟
بر اساس همین گزارش بانک جهانی، ایران با حدود ۳٫۱ میلیون نفر نیروی شاغل در بخش عمومی، در رتبهای حدوداً بیستوششم جدول ۵۰ کشور نخست قرار دارد. این رقم نشان میدهد بخش عمومی ایران نیز از نظر تعداد نیروی انسانی، سهم قابلتوجهی در بازار کار کشور دارد.
البته این آمار را نباید معادل تعداد کارمندان رسمی و پیمانی دستگاههای اجرایی دانست. تعریف بانک جهانی از بخش عمومی گستردهتر است و علاوه بر نهادهای دولتی، کارکنان شرکتها و بنگاههای تحت مالکیت یا کنترل دولت را نیز در بر میگیرد.
کدام کشورها بیشترین سهم کارمندان دولت را دارند؟
اگر بهجای تعداد کل کارکنان، نسبت نیروی انسانی دولت به مجموع شاغلان کشور را بررسی کنیم، نتیجه متفاوت خواهد بود. در این مقایسه، کشورهای کوچکتر یا دارای نظام رفاهی گسترده ممکن است رتبه بالاتری از کشورهای پرجمعیت داشته باشند.
بر اساس گزارش «دولت در یک نگاه ۲۰۲۵» سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، در سال ۲۰۲۳ سهم اشتغال دولت از کل اشتغال در کشورهای زیر بیشترین میزان را در میان اعضای این سازمان داشته است:
| رتبه | کشور | سهم اشتغال دولت از کل اشتغال |
|---|---|---|
| ۱ | نروژ | ۳۰٫۱ درصد |
| ۲ | سوئد | ۲۸٫۲ درصد |
| ۳ | دانمارک | ۲۷٫۳ درصد |
| ۴ | فنلاند | ۲۵٫۲ درصد |
میانگین این شاخص در کشورهای عضو OECD حدود ۱۸٫۴ درصد بوده است. در مقابل، شیلی، ژاپن و کره جنوبی از پایینترین سهمها برخوردار بودهاند و این نسبت در آنها کمتر از ۱۰ درصد گزارش شده است.
این آمار نشان میدهد کشورهای اسکاندیناوی با وجود جمعیت نسبتاً محدود، سهم بالایی از نیروی کار خود را در بخش دولتی و خدمات عمومی به کار گرفتهاند.
چرا تعداد کارمندان دولت در کشورها متفاوت است؟
تفاوت تعداد کارکنان دولت فقط به جمعیت کشورها مربوط نمیشود. عوامل اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی نیز در اندازه نیروی انسانی بخش عمومی تأثیر دارند. مهمترین این عوامل عبارتاند از:
- جمعیت و وسعت کشور: کشورهای پرجمعیت برای ارائه خدمات آموزشی، درمانی، امنیتی و اداری به نیروی انسانی بیشتری نیاز دارند.
- نقش دولت در اقتصاد: در کشورهایی که دولت مالک یا ادارهکننده بخش بزرگی از بنگاههای اقتصادی است، تعداد کارکنان بخش عمومی معمولاً بیشتر خواهد بود.
- مدل ارائه خدمات عمومی: در برخی کشورها آموزش و درمان عمدتاً توسط نهادهای دولتی ارائه میشود؛ اما در کشورهای دیگر، بخش خصوصی و سازمانهای غیرانتفاعی سهم بیشتری دارند.
- ساختار اداری و حکمرانی: گستردگی سازمانهای مرکزی و محلی، نحوه مدیریت خدمات عمومی و تقسیم وظایف میان نهادها بر تعداد کارکنان اثر میگذارد.
به همین دلیل، بالا بودن تعداد کارمندان دولت بهتنهایی نشانه کارآمدی یا ناکارآمدی نظام اداری یک کشور نیست. برای ارزیابی عملکرد دولت باید کیفیت خدمات، هزینههای عمومی، بهرهوری نیروی انسانی و میزان رضایت شهروندان نیز بررسی شود.
